آن‌جا در سنگى حك نمايند . صورت آن‌را جناب مهندس الممالك به داعى نشان دادند . داعى نيز تاريخ ديگر گفت . شنيدم اين تاريخ را در سنگ حك كرده‌اند . و براى اين تاريخ ، قطعه [ اى ] هم [ در ] آن‌جا گفته شد ، كه صورتش اين است : لمؤلّفه پس از مرخصى از آستان قدس رضا * امام هشتم ، سلطان دين ، ولىّ خدا ز راه تازه مشرف به قم شد اين درويش * نمود شاه جهان را به صد خلوص دعا يگانه ناصر دين شاه ، آن‌كه ثانى او * نيامدست و نيايد به عرصهء دنيا بنا نمود به فرمان او به قم صحنى * مهين وزير شهنشاه عادل و دانا چنان بناى مزيّن كه كس نشان ندهد * قرين او به زمين ، زير گنبد خضرا نظام گفت به تاريخ اين بناى عجيب * امين سلطان اين‌جا بهشت كرد بنا شبى در بلدهء قم با بعض خدّام به تماشاى مهمان‌خانهء تازه رفت ، كه آن‌هم از بناهاى جديد دولتى و جاى باصفا و بانزهتى است ، كه جناب مهندس الممالك به امر همايونى « 1 » ساخته [ است ] . اين قصيده هم در تاريخ بناى مهمان‌خانه و راه تازهء قم ، به خط خود معزى اليه [ در ] آن‌جا در سنگى نقش و ثبت شده [ است ] .

--> 1859 م . جزو شاگردانى بود كه دولت ايران براى تحصيل به فرانسه فرستاد و در بندر ديپ ( Dieppe ) ، روئن ( Rouen ) و پاريس ( مدرسه سن‌لوئى St . Louis و پولتيك‌نيك ( Polytechnique به تحصيل پرداخت و وارد مدرسه معدن شد . در 1284 ه . ق . / 1868 م . به ايران بازگشت و به معلمى ناصر الدين شاه منصوب گرديد . سپس به رياست مجلس تحقيق وزارت عدليه و عضو مجلس لوازم عسكريه دست يافت و در 1288 ه . ق . به لقب سرهنگى نايل آمد و از جانب دولت مأمور خريد لوازم قشون ( از قبيل توپ و غيره ) از فرنگ گرديد و در بازگشت آجودان مخصوص مظفر الدين ميرزا وليعهد شد و تا 1294 ه . ق . رياست دربخانه را هم برعهده داشت و در تبريز به رتبه سرتيپى رسيد . چندين كتاب علمى نوشت ، از جمله : 1 . جبر و مقابلهء اعلى 2 . مثلثات 3 . هندسه تحليلى 4 . حساب تفاضلى و اصلى 5 . هندسه اعلى . از آن پس مناصب و مأموريت‌هاى بسيارى به وى محول شد ، مانند مأمور كشف طلا در كوه زر دامغان ، لقب مهندس مخصوص ، مأمور ساختن راه شوسه تهران به آمل ، مأمور ساختن راه شوسه تهران به قم ، ژنرال آجودانى همايونى ، رييس دفتر وزارت اعظم ، رييس دفتر صدر اعظم ، مأمور دولت در بانك شاهنشاهى ( 1307 ه . ق . ) ، عضو دار الشوراى كبرى ( 1313 ه . ق . ) ، امير تومانى ، وزير فوائد عامه و معادن ( 1316 ه . ق . ) ، وزير علوم . يك بار با ناصر الدين ( 1306 ه . ق . / 1889 م . ) و بار ديگر همراه مظفر الدين شاه ( 1902 م . ) به اروپا رفت . ( فرهنگ فارسى معين ، 6 / 4712 ) . نظام العلماء نام وى را به اشتباه ميرزا رضا نوشته ، در صورتىكه خود مهندس الممالك نام خويش را در غزلش نظام غفارى ناميده است . ( 1 ) . در اصل : هميونى